Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretmenlerinin bir ölçme aracı olarak kavram haritası geliştirme becerilerinin incelendiği bu araştırma nitel araştırma desenlerinden durum çalışması yöntemiyle yürütülmüştür. Farklı okullarda görev yapan 15 din kültürü ve ahlak bilgisi dersi öğretmeni ile yürütülen bu araştırmada öğretmenlerin kavram haritalarını hazırlama becerileri, karşılaştıkları güçlükler ve kavram haritalarını ölçme amacıyla kullanma durumları detaylı olarak analiz edilmiştir. Araştırma sonuçları, din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmenlerinin kavram haritalarını bir ölçme aracı olarak tasarlama ve etkili biçimde kullanma konusunda çeşitli yetersizlikler yaşadıklarını ortaya koymaktadır. Katılımcı öğretmenler tarafından hazırlanan kavram haritalarının, öğrenci öğrenmelerini belirleme, değerlendirme ve geri bildirim sağlama gibi bir ölçme aracında bulunması gereken temel nitelikleri tam anlamıyla karşılamadığı görülmüştür. Bu durum, öğretmenlerin kavram haritalarını daha çok öğretim materyali olarak gördüklerini ancak bu kullanım biçiminde bile bazı bilgi ve beceri eksikliklerine sahip olduklarını göstermektedir. Bu bağlamda, öğretmenlerin bu araçtan sistematik değerlendirme süreçlerinde yararlanabilecekleri bir mesleki gelişim ihtiyacı olduğu ortaya çıkmıştır. Özellikle öğrenme kazanımlarının analiz edilerek kavram haritalarına nasıl entegre edileceği, kavramlar arası ilişkilerin nasıl derecelendirileceği ve bu haritaların nasıl puanlanacağına yönelik uygulamalı eğitim programlarının hazırlanması ve uygulanması önerilmiştir.

Abstract

This study, which examined the ability of religious culture and ethics course teachers to develop concept maps as a measurement tool, was conducted with the case study method, one of the qualitative research designs. In this study conducted with 15 religious culture and ethics teachers working in different schools, teachers' ability to prepare concept maps, the difficulties they face and their use of concept maps for measurement purposes were analyzed in detail. The results of the study has revealed that religious culture and ethics teachers experience various inadequacies in designing and effectively using concept maps as a measurement tool. It was observed that the concept maps prepared by the participant teachers did not fully meet the basic qualities of an assessment tool such as identifying student learning, evaluating and providing feedback. This situation shows that teachers see concept maps more as teaching materials, but even in this usage, they have some knowledge and skill deficiencies. In this context, it was revealed that there is a need for professional development for teachers to benefit from this tool in systematic evaluation processes. In particular, it is suggested to prepare and implement applied training programmes on how to analyse learning outcomes and integrate them into concept maps, how to grade the relationships between concepts and how to score these maps.
Keywords: Teacher, competency, concept map, religious culture and ethics, measurement and assessment.

Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılda gerçekleştirdiği reform girişimleri, yalnızca idari ve hukuki alanlarda değil, eğitim sisteminde de köklü dönüşümlere yol açmıştır. Eğitim alanındaki dönüşümlerin en kapsamlı ve kurumsal niteliğe sahip düzenlemelerinden biri olan 1869 tarihli Maârif-i Umumiyye Nizamnâmesi, modern Osmanlı eğitim sisteminin yapısal çerçevesini tayin etmiş; okul kademelerinden müfredat içeriğine, öğretmen niteliklerinden Maârif idaresinin teşkilat yapısına kadar çok boyutlu bir reformu mümkün kılmıştır. Bu çalışmada, söz konusu nizamname çerçevesinde tarih eğitiminin kurumsal olarak nasıl konumlandığı, pedagojik hedeflerinin ne olduğu ve ideolojik işlevlerinin nasıl kurgulandığı ele alınmaktadır. Tanzimat sonrası dönemde tarih dersleri, yalnızca geçmişin bilgisine dair aktarımı değil, aynı zamanda bir kimlik inşası sürecini de içeren bir araç haline gelmiştir. Rüşdiyeler ve idadîlerde zorunlu ders olarak yer verilen tarih, gerek Osmanlı hanedanının tarihsel meşruiyetini pekiştirmek, gerekse “makbul Osmanlı bireyi” nin zihni formasyonunu inşa etmek açısından önemli bir işlev üstlenmiştir. 1869 Maârif-i Umumiyye Nizamnâmesi’nde tarih derslerinin “Tarih-i Umumî” ve “Tarih-i Devlet-i Osmaniye” şeklinde ayrıştırılması, tarih eğitiminin hem evrensel bilgiye hem de Osmanlı merkezli bir tarih anlatısına dayalı çift yönlü bir misyon üstlendiğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, tarih öğretiminin dönemin siyasi ve toplumsal bağlamıyla nasıl iç içe geçtiğini, Maârif Nezâreti’nin eğitim politikaları ile nasıl şekillendiğini ve dönemin ders kitaplarında nasıl temsil edildiğini birincil kaynaklar ve dönemin eğitim literatürü ışığında analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu sayede, geç Osmanlı modernleşmesinde tarih eğitiminin hem entelektüel hem de ideolojik bir yeniden üretim alanı olarak oynadığı rol ortaya konulacaktır.

Abstract
The reform initiatives of the Ottoman Empire in the 19th century led to radical transformations not only in administrative and legal areas but also in the education system. The Maârif-i Umumiyye Nizamnâmesi of 1869, one of the most comprehensive and institutionalized regulations of the transformations in the field of education, determined the structural framework of the modern Ottoman education system and made possible a multidimensional reform from school levels to curriculum content, from teacher qualifications to the organizational structure of the education administration. This study examines how history education was institutionally positioned, what its pedagogical goals were, and how its ideological functions were constructed within the framework of the aforementioned regulation. In the post-Tanzimat period, history classes became a tool not only for the transmission of knowledge of the past but also for the construction of identity. History, which was included as a compulsory subject in rüşdîs and idadîs, assumed an important function in terms of both reinforcing the historical legitimacy of the Ottoman dynasty and constructing the mental formation of the “acceptable Ottoman individual”. In the 1869 Maârif-i Umumiyye Nizamnâmesi, history courses were divided into “Tarih-i Umumî” and “Tarih-i Devlet-i Osmaniye”, which shows that history education undertook a dual mission based on both universal knowledge and an Ottoman-centered historical narrative. In this context, the study aims to analyze how history teaching was intertwined with the political and social context of the period, how it was shaped by the educational policies of the Nezâreti of Education and how it was represented in the textbooks of the period in the light of primary sources and the educational literature of the period. In this way, the role of history education in late Ottoman modernization as a field of both intellectual and ideological reproduction will be revealed.
Keywords: Education, Regulation, the Statute on General Education, History Education, Education History